Slechte marktwerking in de bouw dupeert huurders, kopers en de overheid

(foto: Fantaglobe11, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0)
Nieuws De ACM start een marktonderzoek naar de bouwsector, na uitspraken van voorzitter Snoep in het FD. Burgerplatform stelt dat slechte marktwerking huurders, kopers en de overheid dupeert, en onderbouwt dat met de bouwfraude, recente kartelzaken, marktconcentratie bij nieuwbouw en gestegen stichtingskosten. In de visie kan meer ruimte voor wooncoöperaties en voor renovatie en conversie grootschalige fraude beperken.

De Autoriteit Consument en Markt start een marktonderzoek naar de bouwsector. Dat zei bestuursvoorzitter Martijn Snoep in een gesprek met het Financieele Dagblad, waarover de NOS op 16 november 2026 berichtte. Op de website van de ACM stond die dag geen eigen aankondiging van dit onderzoek. Volgens de toezichthouder is er geen directe aanleiding, maar neemt het risico op verboden afspraken toe door de grote vraag naar nieuwbouwwoningen en naar renovatie van infrastructuur. Snoep ziet geen concrete aanwijzingen dat er nu op even grote schaal wordt gefraudeerd als destijds bij de bouwfraude. Kleinere gevallen komen volgens hem nog wel voor, bijvoorbeeld als bedrijven bij een gemeentelijke aanbesteding onderling contact hebben over offertes. Een team van ongeveer vijftien mensen gaat in gesprek met opdrachtgevers en aannemers. De eerste conclusies worden voor volgend jaar verwacht. src:2668

Bij verboden prijsafspraken kan de ACM een boete opleggen tot 900.000 euro per overtreding, of 10 procent van de betrokken omzet als dat meer is. src:2669

Verdieping

Het is een marktonderzoek, geen boeteonderzoek naar een concreet kartel. Zijn beschrijving van schijnoffertes, waarbij een bedrijf zonder interesse net boven de andere inschrijving gaat zitten, past bij het patroon dat de ACM in juni 2026 beboette. Toen kregen aannemers boetes omdat zij bij een gemeentelijke GWW-aanbesteding hun inschrijfprijzen hadden afgestemd en vooraf de winnaar bepaalden. De boetes waren gebaseerd op de aanneemsom van 153.250 euro en vielen na medewerking lager uit: 30.000 euro voor de winnaar, 15.500 euro voor een tweede bedrijf, en geen boete voor wie als eerste melding deed. De weergave van de schijnoffertes komt via de NOS uit het FD-gesprek, hier niet zelf nagelezen. src:2668 src:2671

Op 9 november 2001 bracht Zembla, met klokkenluider Ad Bos, grootschalige prijsafspraken in de bouw naar buiten. De parlementaire enquête bouwnijverheid (2002-2003) concludeerde dat bouwbedrijven prijzen afspraken en werk verdeelden. Gemiddeld werd 8,8 procent te veel in rekening gebracht. De staat betaalde daardoor vele honderden miljoenen euro's te veel; de exacte schade kon de commissie niet berekenen. De NOS schrijft van miljarden; die formulering staat zo niet in de enquêteconclusies en wordt hier niet als feit gebruikt. De commissie stelde wel dat het systeem tot prijsopdrijving en minder concurrentie leidde. Bewijs voor omkoping van ambtenaren vond zij niet. src:2668 src:2672

Uit onderzoek dat de ACM in 2023 liet doen door Edwin Buitelaar en Erwin van der Krabben, met het Kadaster, blijkt de nieuwbouwmarkt in gemeenten gemiddeld sterk geconcentreerd. In middelgrote gemeenten hebben ontwikkelaars en bouwers door grondbezit vaak een stevige positie. Leidt concentratie tot marktmacht, dan ziet de ACM risico op hoge prijzen, vertraging of minder kwaliteit. De studie meet geen misbruik. De markt is weinig transparant; de ACM adviseerde het Rijk meer inzicht. In het tweede kwartaal van 2026 kostte een verkochte nieuwbouwkoopwoning gemiddeld 514.000 euro, 4,7 procent meer dan een jaar eerder. Corporaties bouwden in 2024 21.761 woningen, met gemiddelde stichtingskosten van 228.100 euro, vooral door hogere bouwkosten; de gemiddelde sociale huur steeg met 5,9 procent. Die cijfers hebben meerdere oorzaken en zijn geen bewijs van kartelvorming. src:2670 src:2676 src:2675

Wooncoöperaties staan sinds 2015 in de Woningwet, vooral voor huurders die corporatiebezit willen kopen of beheren, met minstens vijf woningen en zonder verkoopplicht. Financiering is volgens het Rijk vaak een struikelblok. Het Fonds Coöperatief Wonen, met 60,6 miljoen euro, moet leningen mogelijk maken voor nieuwbouw en transformatie, maar financiert de bouwfase alleen voor huur en moet tot eind 2026 nog worden ingericht. De Tweede Kamer nam op 30 juni 2026 de initiatiefwet-Beckerman aan; zolang de Eerste Kamer niet instemt, is dat geen geldend recht. De senaatscommissie bespreekt op 17 november 2026 de procedure. Een actueel landelijk aantal is niet gevonden. src:2673 src:2674

In 2025 ontstonden 6.410 woningen door het omzetten van een niet-woonfunctie naar wonen, 19 procent minder dan in 2024, waarvan 1.690 uit kantoren en 1.255 uit winkels. Op een totaal van 75.600 toevoegingen door nieuwbouw en transformatie slinkt die route al enkele jaren. src:2677

Beschouwing

Voor Burgerplatform is de inzet van dit onderzoek niet abstract. Slechte marktwerking in de bouw dupeert huurders, kopers en de overheid. Wie te veel betaalt voor een viaduct, een school of een woning, betaalt dat via belasting, huur of koopprijs. Dat is een visie, ondersteund door de hiervoor genoemde feiten, geen vaststelling dat de huidige prijzen door een kartel komen.

Voor de overheid is die schade eerder aangetoond, en recent nog beboet bij een gemeentelijke aanbesteding. Voor kopers zit het risico vooral in lokale concentratie en grondposities: niet bewezen misbruik, wel een reële kans op hogere prijzen, trager bouwen of minder kwaliteit. Voor huurders maken hogere bouwkosten nieuwe sociale huur duurder om te produceren, ook als het huurbeleid die kosten niet één op één doorberekent. In een maatschappelijke afweging zijn dat verdeelde lasten: de winst van beperkte concurrentie blijft bij aanbieders, de rekening bij belastingbetalers, kopers en woningzoekenden. src:2672 src:2671 src:2670 src:2675

Visie van Burgerplatform

Burgerplatform vindt dat scherp toezicht nodig blijft, en dat meer ruimte voor coöperatieve initiatieven en meer nadruk op renovatie en conversie van bestaande gebouwen grootschalige fraude kunnen beperken. Dat is een beredeneerde inschatting, geen aangetoond automatisch gevolg. De wettelijke figuur van de wooncoöperatie bestaat, maar is smal en financiering blijft een struikelblok. Wie inzet op conversie, zet in op een route die nu juist terugloopt; meer ruimte daarvoor is een beleidskeuze, geen trend die zichzelf wel doorzet. De historische bouwfraude speelde vooral bij grote overheidsopdrachten. Coöperaties als opdrachtgever en meer lokaal renovatie- en transformatiewerk kunnen de afhankelijkheid van een klein aantal grote partijen verminderen. Kleine projecten zijn daarmee niet immuun, zoals de gemeentelijke kartelzaak van dit jaar laat zien. Toezicht op aanbestedingen blijft nodig, ook bij kleinere opdrachten. src:2673 src:2674 src:2677 src:2671

Betrokkenen

Analyses bij dit artikel

Via onderwerp

Via data

Via bronnen

lees hele artikel/document

Deel dit bericht

Blijf op de hoogte en stem mee over voorstellen

Vul je gegevens in om mee te doen

Wilt u uw e-mail hier invoeren?
Wilt u uw postcode hier invoeren?

Door aan te melden ga je akkoord met onze privacyverklaring. We delen je gegevens nooit met derden.

pageviews: 38

tinyurl: link