Op 13 november 2026 publiceerde Maurice de Hond op maurice.nl het opiniestuk Het systeem is compleet vastgelopen. Daarin stelt hij dat het politieke stelsel is vastgelopen, dat een ander kabinet of nieuwe verkiezingen dat niet oplossen, en dat een andere aanpak urgent nodig is, ook zonder grondwetswijziging. src:2653
Hij opent met de verwachting dat Nederland in drie jaar de derde val van een kabinet meemaakt, zelfs als er nog een formule wordt verzonnen om de comateuze patiënt nog een tijdje in leven te houden. Dat is zijn formulering, geen vastgesteld feit. Op de ochtend van 16 november 2026 is het minderheidskabinet-Jetten van D66, VVD en CDA niet gevallen. Volgens de Rijksvoorlichtingsdienst, aangehaald door de NOS, praten de coalitiepartijen die ochtend verder op het Catshuis; het weekeindeoverleg op De Zwaluwenberg had geen uitkomst opgeleverd. src:2653 src:2657 src:2658
Volgens De Hond ligt de oorzaak niet bij afzonderlijke partijen of politici, maar bij een stelsel dat niet meer past bij de ontwikkelingen in de bevolking. Hij illustreert dat met een eigen grafiek van Tweede Kameruitslagen over vijftig jaar, op een links-rechtsschaal. Zijn aflezing is dat zetels uit het midden naar de flanken zijn gegaan, en dat er een verschuiving is van links naar rechts. Die indeling is zijn interpretatie. Als extra complicatie noemt hij dat de Eerste Kamer in toenemende mate afwijkt van de Tweede Kamer. src:2653
Structureel wil De Hond een rechtstreeks gekozen premier die zijn regering samenstelt, afschaffing van de Eerste Kamer, en een correctief referendum. Zelf schrijft hij dat daar een grondwetswijziging voor nodig is, en tweederde meerderheden in beide Kamers, en dat zonder de dreiging van een grote revolutie niets structureels zal veranderen. src:2653
Omdat die weg volgens hem is geblokkeerd, werkt hij een aanpak uit zonder grondwetswijziging. De grootste partij levert de premier, in zijn voorbeeld Rob Jetten. Alle partijen met meer dan 5 procent van de stemmen treden toe tot de regering: D66, PVV, VVD, PRO, CDA en JA21. Ministersposten zouden naar zeteltal worden verdeeld. Ministers moeten volgens hem voorstellen een Kamermeerderheid zoeken. Lukt dat niet, dan kan een raadgevend referendum de Kamer volgens hem overrulen. Ook bij een aangenomen voorstel kan een correctief referendum volgen. Beide vormen krijgen in zijn voorstel slechts een raadgevende status, terwijl hij tegelijk schrijft dat de Kamer bij een voldoende hoge uitslag overruled wordt. src:2653
Verdieping
De officiële cijfers waarop De Hond zich beroept, kloppen in grote lijnen, maar vragen om precisie. Bij de Tweede Kamerverkiezing van 29 oktober 2025 stelde de Kiesraad 10.571.990 geldige stemmen vast; dat is inderdaad ruim 10 miljoen. De opkomst was 78,3 procent, oftewel 10.640.324 uitgebrachte stemmen op 13.589.128 kiesgerechtigden. D66 werd met 1.790.634 stemmen, 16,94 procent, nipt de grootste en kreeg evenals de PVV 26 zetels. De VVD behaalde 14,24 procent en 22 zetels, GroenLinks-PvdA 12,79 procent en 20 zetels, het CDA 11,79 procent en 18 zetels, JA21 5,95 procent en 9 zetels, Forum voor Democratie 4,54 procent en 7 zetels. Vijftien partijen behaalden een of meer zetels. De uitslag bevestigt de zes partijen boven de 5 procent; Forum bleef daaronder. De huidige Kamerfractie van GroenLinks-PvdA voert de naam Progressief Nederland, afgekort PRO. src:2654 src:2655 src:2662
De Hond rekent met 12 ministeries en 6 ministers zonder portefeuille, samen 18 posten: D66 en PVV elk 4, VVD, PRO en CDA elk 3, JA21 1. Die telling komt overeen met de officiële samenstelling van het kabinet-Jetten bij de beëdiging op 23 februari 2026. De verdeling over zes partijen is zijn plan, geen bestaand kabinet. src:2653 src:2656
Artikel 137 van de Grondwet eist meer dan een tweederde meerderheid alleen: eerst een wet die de verandering in overweging neemt, daarna een tweede lezing door een Tweede Kamer die is gekozen na bekendmaking van die wet, en pas dan aanneming met ten minste twee derden van de uitgebrachte stemmen in beide Kamers. src:2661
De Hond koppelt zijn referendumdrempels aan de opkomst van 2025. De helft plus 1 van 10.640.324 is 5.320.163, wat hij aanduidt als ruim 5 miljoen. Tien procent van de opgekomen kiezers is 1.064.032, wat hij aanduidt als ruim 1 miljoen. Die afrondingen zijn verdedigbaar. Zijn positief correctief referendum zou alleen worden gehouden onder mensen die een verworpen regeringsvoorstel alsnog aangenomen willen zien, zijn negatief correctief referendum alleen onder mensen die een aangenomen voorstel alsnog willen afwijzen, en alleen als minstens 10 procent van die opkomst dat wil. Hij telt niet voor- en tegenstemmen tegen elkaar af, maar toetst of één kant de drempel haalt. Dat is zijn ontwerp, geen bestaande wettelijke procedure. src:2654 src:2653
Een raadgevend referendum bindt de Kamer juridisch niet. De formulering dat de Kamer overruled wordt, en dat de regeringspartijen afspreken de uitslag te respecteren, is een politieke conventie, geen rechtsregel. Ook het digitale stemmen, met nog een paar fysieke stembussen, is onderdeel van zijn voorstel, geen huidige praktijk. src:2653 src:2661
Over de Eerste Kamer is de historische kern juist, met een kanttekening bij 2019. BBB werd in 2023 met 16 zetels de grootste, terwijl die partij in de Tweede Kamer kleiner bleef. In 2019 eindigden Forum voor Democratie en de VVD beide op 12 zetels; Forum stond wel bovenaan naar gewogen stemmen. De kwalificatie vrij klein in de Tweede Kamer blijft zijn duiding. src:2659 src:2660 src:2653
Beschouwing
De diagnose dat het vormen van stabiele meerderheden moeilijker is geworden, laat zich aan officiële uitslagen toetsen: een versnipperde Kamer, een minderheidskabinet, en een senaat waarvan de verhoudingen kunnen afwijken van die in de Tweede Kamer. De sprong naar dit specifieke recept, een zespartijenregering plus eenzijdige raadgevende referenda die de Kamer zouden overrulen, is zijn politieke ontwerp, geen noodzakelijk gevolg van die cijfers. Dat doormodderen uiteindelijk tot grote ongelukken zou leiden, is eveneens zijn oordeel. src:2654 src:2655 src:2656 src:2653
Al in 2013 bepleitte De Hond in de Thorbeckelezing een nieuw politiek systeem. De vergelijking met 1848, toen koning Willem II volgens hem uit lijfsbehoud het eerder genegeerde ontwerp van Thorbecke liet invoeren, is zijn historische kader, geen zelfstandig in dit artikel geverifieerde geschiedschrijving. src:2663 src:2653
Voor de analyse telt vooral wat er verandert in de besluitvorming zelf. Wie alleen het kabinet verwisselt, laat de regels over formatie, bicamerale meerderheden en de status van een referendum ongemoeid. De Hond wijst terecht op dat onderscheid, maar zijn nooduitgang zonder grondwetswijziging hangt af van een politieke afspraak in een zeer heterogene coalitie. Of die afspraak standhoudt wanneer een uitslag haaks staat op wat een van de zes partijen zelf zou willen, is een verwachting, geen gegeven. In een maatschappelijke afweging zijn die institutionele kosten en baten minstens zo relevant als de vraag welk kabinet er deze week nog zit.
