Varoufakis en Martin vragen wie de Europese herbewapening betaalt

Nieuws In een DiEM25-livestream van 17 november 2026 vragen Abby Martin en Yanis Varoufakis wie de Europese herbewapening betaalt, terwijl in Antalya de klimaattop COP31 loopt. De EU-lidstaten gaven volgens de EDA in 2025 418 miljard euro uit aan defensie; voor 2026 raamt het agentschap 454 miljard euro, oplopend tot 547 miljard in 2029. De gasten zien een verschuiving ten koste van sociale uitgaven en het klimaat; die gevolgtrekking is hun duiding, geen boekhoudkundig gegeven.

In een livestream van de Europese beweging DiEM25 van 17 november 2026 spreken documentairemaker Abby Martin en econoom Yanis Varoufakis over de vraag wie de "oorlogsmachine" betaalt. Presentator is Mehran Khalili. Het YouTube-fragment duurt 1 uur en 3 minuten en is diezelfde avond geplaatst. De aanleiding is de klimaattop COP31, die van 9 tot 20 november in Antalya plaatsvindt, en de stijgende Europese defensie-uitgaven. src:2707 src:2708 src:2709

Khalili opent met de stelling dat Europa meer aan wapens uitgeeft dan op enig moment sinds de Koude Oorlog, en dat ministers van Financiën van de eurozone hun begrotingen moeten herschikken, ten koste van scholen, ziekenhuizen en lonen. Het eerste deel is een samenvatting; het tweede is zijn gevolgtrekking. Ongeveer na 30 minuten en 30 seconden legt hij cijfers voor: 454 miljard euro aan defensie dit jaar, de elfde stijging op rij, en meer dan een half biljoen euro in 2029. Hij vraagt of Europa dezelfde ruil maakt als de Verenigde Staten: "schools for shells". src:2707

Volgens de Europese Defensieagentschap (EDA) gaven de 27 EU-lidstaten in 2025 418 miljard euro uit aan defensie, 20 procent meer dan in 2024, of 2,2 procent van het bbp. Voor 2026 raamt het agentschap 454 miljard euro, of 2,4 procent van het bbp. Op de huidige trend zou dat tot 547 miljard euro in 2029 kunnen oplopen. Dat zijn ramingen voor de EU-27, niet voor heel Europa, en 454 miljard is een projectie, geen vastgesteld jaartotaal. src:2710

Martin herhaalt de stelling uit haar film Earth's Greatest Enemy dat het Amerikaanse leger de grootste institutionele verbruiker van fossiele brandstoffen is en in de klimaatdiscussie onderbelicht blijft. Varoufakis ziet de Europese herbewapening als het vervolg op de crisis van 2008: eerst werden bankverliezen bij belastingbetalers gelegd, daarna volgde bezuiniging, en nu verschuift uitgaven van toch al krappe sociale zekerheid naar tanks. Dat is zijn duiding. Hij noemt de Europese militaire keynesiaanse aanpak onwerkbaar, omdat de Unie geen eenheid is die elk jaar een oorlog kan beginnen, en typeert aankopen van Amerikaanse systemen als afhankelijkheid; hij beweert onder meer dat F-35's een "kill switch" hebben. Dat is een stelling, geen vastgesteld feit. Martin noemt de opbouw de grootste sinds de Koude Oorlog en ziet Europese landen zich vastleggen op Amerikaanse wapensystemen, ten koste van sociale voorzieningen en woningnood. src:2707 src:2712

Verdieping

Het gebruikte ondertitelspoor is automatisch gegenereerd Engels en daarmee bij benadering; letterlijke citaten zijn vermeden. src:2707

De presentator vat "Europa" en "dit jaar" samen op een manier die de EDA-cijfers iets te stellig maakt. De 454 miljard euro geldt de EU-lidstaten in 2026 als raming. De formule "elfde stijging op rij" staat niet in het EDA-rapport dat voor dit stuk is nagelezen. Martin spreekt van een stijging met 75 procent sinds 2021; in hetzelfde rapport is een stijging met 75 procent terug te vinden bij de defensie-investeringen tussen 2023 en 2025, een andere reeks dan de totale uitgaven. De lijn naar meer dan een half biljoen in 2029 komt wel overeen met de EDA-raming van maximaal 547 miljard euro. src:2707 src:2710 src:2711

Dat ministers van Financiën hun begrotingen moeten herschikken, presenteert Khalili als een recent gegeven. Officiële Eurogroep-pagina's waren hier niet te openen. Wel vermeldt het EDA zelf dat de stijging deels samenhangt met EU-leningen (SAFE) en de nationale ontsnappingsclausule in de begrotingsregels vanaf 2026. Of herschikking automatisch minder geld voor scholen, zorg en lonen betekent, is een politieke gevolgtrekking, geen boekhoudkundig gegeven. src:2707 src:2710

Martin zegt dat de uitstoot van het Pentagon groter is dan die van 140 landen. Onderzoek van Neta Crawford voor het Costs of War-project noemt het Amerikaanse ministerie van Defensie de grootste institutionele verbruiker van fossiele brandstoffen ter wereld, en schat de uitstoot tussen 2001 en 2017 op 1,2 miljard ton CO2-equivalent. De formulering "groter dan 140 landen" staat niet op de geraadpleegde projectpagina; vergelijkingen in dit onderzoek gaan onder meer over individuele landen, niet over 140 landen samen. Haar bredere stelling dat militaire uitstoot in klimaatonderhandelingen onderbelicht blijft, is een duiding. src:2707 src:2712

Burgerplatform schreef eerder over Martins film en over een interview met Chris Hedges over hetzelfde werk. Dit item is een nieuw gesprek, met als eigen inzet de Europese begrotingskeuze en de klimaattop. src:2707

Beschouwing

De beleidsvraag die overblijft is eenvoudig en niet nieuw: hogere defensie-uitgaven zijn een echte begrotingskeuze. Als de EU-lidstaten de EDA-raming volgen, gaat het om tientallen miljarden euro's extra per jaar, in een periode waarin de klimaattop om versnelde financiering van de energietransitie vraagt. Wie "wie betaalt" serieus neemt, moet die afweging zichtbaar maken: welke uitgaven wijken, welke belastingen of schulden stijgen, en welke externe effecten, waaronder uitstoot, buiten de klimaatboekhouding blijven. src:2709 src:2710

De livestream is een politieke discussie van DiEM25, geen beleidsstuk. Varoufakis' beeld van Europa als een "domme kolonie" en de onbevestigde "kill switch" bij de F-35 horen bij dat genre. Ze zeggen iets over zijn waarschuwing voor technologische afhankelijkheid, maar ze bewijzen die afhankelijkheid niet. Hetzelfde geldt voor de automatische tegenstelling "schools for shells": de cijfers tonen een sterke stijging van de defensie-uitgaven, niet een even grote, aangetoonde daling van onderwijs of zorg. src:2707 src:2710

Voor een nuchtere beoordeling telt vooral of regeringen de opportuniteitskosten en de milieugevolgen van militarisering even concreet maken als de dreigingsanalyse. Zolang dat niet gebeurt, blijft de vraag wie betaalt een slogan. Als het wel gebeurt, is het gewoon begrotingsbeleid.

Betrokkenen

Analyses bij dit artikel

Via onderwerp

Via data

Via bronnen

lees hele artikel/document

Deel dit bericht

Blijf op de hoogte en stem mee over voorstellen

Vul je gegevens in om mee te doen

Wilt u uw e-mail hier invoeren?
Wilt u uw postcode hier invoeren?

Door aan te melden ga je akkoord met onze privacyverklaring. We delen je gegevens nooit met derden.

Tags:

pageviews: 9

tinyurl: link

Gerelateerde berichten

Meer over Europese Unie

Meer over Organisatie overheid